اين حديث ، كه با چند حديث مشابه ، تأييد « 1 » و تقويت مىشود ، گوياى آن است كه كسانى كه به آيهء شريف : « وَ لَئِنْ مُتُّمْ أَوْ قُتِلْتُمْ لَإِلَى اللَّهِ تُحْشَرُونَ ؛ « 2 » و اگر [ در راه خدا ] بميريد يا كشته شويد ، قطعاً به سوى خدا گرد آورده خواهيد شد » ، ايمان داشته باشند ، هم به مرگ طبيعى خواهند مرد و هم در راه خدا كشته خواهند شد و اين نمىشود ، مگر اين كه پس از آن كه در زندگى دنيا مردند يا كشته شدند ، دوباره به زندگى باز گردند تا حالتى ديگر را تجربه كنند . اين رجعت فقط براى مؤمنان به آيهء مربوط است و با توجّه به توضيحى كه امام عليه السلام در بارهء كشته شدن در راه خدا داده و آن را به كشته شدن در راه على عليه السلام و فرزندانش تفسير نموده و با يارى گرفتن از ساير احاديث اين باب ، مىتوان استنتاج كرد كه همان مؤمنان خالص ، مورد نظر است . حكمت رجعت حكمت‌هاى رجعت را نبايد به عنوان دليل عقلى قطعى در نظر گرفت ؛ بلكه هر يك از آنها در جهت معقول‌سازى و قابل فهم كردن مسئله به كار مىآيد . فايدهء اين حكمت‌ها ، آن است كه ذهن انسان را براى فهم و پذيرش موضوع ، آماده مىكنند و مانع انكار بىجا و جاهلانه مىشوند . براى رجعت ، چند حكمت متصوّر است : 1 . پاداش صالحان و مجازات مجرمان . ساختار اين جهان ، بر اساس عدل است . « 3 » پس اين انتظار به‌جاست كه روزى در همين زندگى دنيا ، ظالمانى كه خون مستضعفان را در شيشه كرده‌اند ، به سزاى اعمال خود برسند . البتّه مجازات اصلى ، در آخرت خواهد بود ؛ زيرا دنيا ظرفيت كافى براى مجازات مجرمان را ندارد ؛ « 4 » امّا بر اساس

--> ( 1 ) . ر . ك : ص 21 ( رجعت شهيدان ) . ( 2 ) . آل عمران : آيهء 158 . ( 3 ) . پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مىفرمايد : « بالعدل قامت السماوات و الأرض ؛ آسمان‌ها و زمين بر پايهء عدل برپا شده‌اند » ، ( عوالى اللئالى : ج 4 ص 103 و تفسير الصافى : ج 5 ص 107 ) . ( 4 ) . زيرا مثلًا كسى كه هزاران بىگناه را كشته ، تنها يك بار كشته مىشود .